walslaw, Amsterdams boutiqueadvocatenkantoor
ENNL

Strategische samenwerkingen

Niet voor elke samenwerking is een nieuwe vennootschap nodig. Een goed opgestelde strategische samenwerking kan de commerciële voordelen van een joint venture bieden, waaronder gedeelde meerwaarde, gecoördineerde besluitvorming en bescherming van IE, met minder bestuurlijke lasten en een eenvoudiger exit. Wij adviseren Nederlandse en internationale partijen bij strategische samenwerkingen in onder meer energie, vastgoed, food en agri, gezondheidszorg, technologie en industrie. Daarbij gebruiken wij dezelfde juridische bouwstenen als bij joint ventures, zoals exclusiviteit, besluitvormingsrechten, de verdeling van IE en exit, binnen een contractuele structuur die juist door haar eenvoud voordeel kan bieden.

Wanneer cliënten ons inschakelen

  • Twee partijen willen samenwerken zonder een JV-entiteit op te richten
  • Een informele samenwerking is gegroeid en is nu toe aan een goede structuur
  • Een bestaande samenwerking moet binnenkort worden verlengd of krijgt te maken met een wijziging van zeggenschap
  • Mededingingsrechtelijke bezwaren moeten al bij het ontwerp van een samenwerking worden ondervangen
  • Een samenwerking moet worden omgezet in een joint venture (of omgekeerd)

Juridische en commerciële kernpunten

I.

Wanneer een samenwerking beter past dan een joint venture

Een contractuele samenwerking ligt voor de hand als de samenwerking een afgebakende reikwijdte heeft, als geen van beide partijen kapitaal in een afzonderlijke vennootschap wil inbrengen, of als een aparte vennootschap onevenredig zware fiscale of regulatoire gevolgen zou hebben. Het risico is dat informele afspraken rechtsgevolgen krijgen die partijen niet in hun overeenkomst hebben verdeeld.

II.

Opzet van een robuuste samenwerking

  • Duidelijke reikwijdte: producten, gebieden, klanten en exclusiviteit
  • Governance: stuurgroep, beslissingsdrempels en escalatie
  • Financiële afspraken: omzetdeling, kostenverdeling en afrekenfrequentie
  • IE: reeds bestaande IE, voortgebrachte IE, licenties en eigendom van gezamenlijke resultaten
  • Vertrouwelijkheid, mededingingsrechtelijke naleving en informatiebarrières
  • Looptijd, verlenging, wijziging van zeggenschap en exit
III.

Nederlandsrechtelijke en EU-mededingingsrechtelijke overwegingen

Strategische samenwerkingen kunnen mededingingsrechtelijke vragen oproepen over informatie-uitwisseling tussen concurrenten, marktverdeling, de duur van exclusiviteit en de reikwijdte van non-concurrentieverplichtingen. Wij structureren de ondernemingsrechtelijke en contractuele afspraken rond die onderwerpen en betrekken waar nodig een mededingingsrechtspecialist, onder meer voor de beoordeling van toepasselijke groepsvrijstellingen of andere rechtvaardigingen.

Waarover wij adviseren

Waarover wij adviseren

  • Strategische alliantie- en samenwerkingsovereenkomsten
  • Strategische distributie-, agentuur- en resellersamenwerkingen
  • Co-ontwikkeling, R&D en gezamenlijke commercialiseringsafspraken
  • Langlopende leverings- en afnamesamenwerkingen
  • Afbakening van exclusiviteit, concurrentiebedingen en relatie- en wervingsbedingen
  • Afspraken over eigendom van en licenties op IE en over verbeteringen daarvan
  • Ondernemingsrechtelijke structurering van samenwerking tussen concurrenten, met een mededingingsrechtspecialist
  • Omzetting van een samenwerking in een joint venture (of omgekeerd)

Gebruikelijke documenten en stukken

Gebruikelijke documenten en stukken

  • Overeenkomst voor strategische samenwerking of alliantie
  • Reglement en beslisregels van de stuurgroep
  • IE-bijlage met bestaande IE, voortgebrachte IE en licentievoorwaarden
  • Vertrouwelijkheids- en clean-teamprotocollen
  • Bijlagen met servicelevels of operationele afspraken
  • Bepalingen over beëindiging, overgang en afwikkeling

Hoe wij het proces begeleiden

Hoe wij het proces begeleiden

  1. 1

    Een eerste beoordeling van het commerciële model en wat elke partner er daadwerkelijk van verwacht

  2. 2

    Ontwerp van de governancelaag, de financiële verhoudingen en de verdeling van intellectuele eigendom

  3. 3

    Opstellen van de samenwerkingsovereenkomst en de operationele bijlagen die haar werkbaar maken

  4. 4

    Beoordeling door een mededingingsrechtspecialist vóór ondertekening, niet pas wanneer de samenwerking al loopt

  5. 5

    Doorlopende ondersteuning bij governance, wijzigingen en exit gedurende de looptijd van de samenwerking

Vragen die cliënten stellen voordat zij ons inschakelen

Vragen die cliënten stellen voordat zij ons inschakelen

Wanneer moet een samenwerking een joint venture worden?
Een vennootschappelijke joint venture is de betere structuur zodra de partijen gezamenlijk activa, mensen of kapitaal inbrengen en niet alleen op contractuele basis bijdragen. De praktische signalen zijn terugkerende gezamenlijke investeringen, gezamenlijk aannemen van personeel, gedeelde IE die niet zuiver aan één partij is toe te rekenen, omzet die daadwerkelijk vermengd is, en derden die de samenwerking behandelen alsof het één onderneming betreft. Op dat moment wordt een contractuele samenwerking lastig af te wikkelen, te waarderen en te besturen, en past een vennootschappelijk vehikel met een aandeelhoudersovereenkomst, duidelijk omschreven governance, een kapitaalrekening en een exitmechanisme beter. Daar staan regulatoire en fiscale complicaties tegenover. Wij raden cliënten daarom aan de omzetting tijdig te plannen, en niet te wachten tot het eerste serieuze meningsverschil haar afdwingt.
Hoe lang kan exclusiviteit duren op grond van het EU-mededingingsrecht?
Er is geen vaste periode, maar de duur is een van de belangrijkste factoren bij de beoordeling. Exclusieve leverings- en afnameverplichtingen kunnen onder de groepsvrijstellingsverordening verticale overeenkomsten vallen als de marktaandelen van partijen onder de daarin genoemde drempel liggen en aan de overige voorwaarden is voldaan. Die vrijstelling stelt ook een grens aan de duur van een non-concurrentiebeding tijdens een lopende verticale relatie, terwijl verplichtingen voor onbepaalde tijd daarbuiten vallen. Een beperking die een partij bindt nadat de relatie is geëindigd, wordt anders beoordeeld, en de periodes die daar te rechtvaardigen zijn, zijn korter. Tussen daadwerkelijke of potentiële concurrenten is de analyse strenger en vindt zij plaats aan de hand van de horizontale richtsnoeren. Exclusiviteit die werkelijk ondergeschikt is en een investering beschermt gedurende de periode die nodig is om die terug te verdienen, kan langer te verdedigen zijn. Omdat exclusiviteit in commerciële samenwerkingen geregeld mededingingsrechtelijke vragen oproept, letten wij al bij het opstellen op de duur en reikwijdte ervan en betrekken wij waar nodig een mededingingsspecialist uit ons netwerk.
Van wie is de IE die gezamenlijk tijdens de samenwerking wordt ontwikkeld?
Wie eigenaar is, volgt uit wat de overeenkomst bepaalt. Regelt de overeenkomst het niet, dan ontstaan problemen: de eigendom hangt dan af van de aard van de IE en het toepasselijke juridische regime, en er kan mede-eigendom ontstaan, waardoor wezenlijke beslissingen afhankelijk worden van de medewerking van beide partijen. Partijen doen er daarom goed aan dit uitdrukkelijk te regelen. Gebruikelijke opties zijn volledige eigendom bij één partij met een ruime licentie aan de andere, eigendom per toepassingsgebied, of een gezamenlijk gehouden houdstervehikel. Welke optie ook wordt gekozen, bestaande IE, verbeteringen van bestaande IE en de positie bij beëindiging worden afzonderlijk geregeld.
Kan een stuurgroep de partijen contractueel binden?
Een stuurgroep bindt de partijen alleen als de overeenkomst haar die bevoegdheid geeft en haar leden over het benodigde mandaat beschikken. Normaal gesproken is zij een coördinerend orgaan: zij bewaakt de samenwerking, lost operationele vragen op en escaleert. Als de partijen willen dat haar besluiten binden, moet de overeenkomst dat bepalen, de beslissingscategorieën definiëren, de stemregels vaststellen en aangeven wat er gebeurt bij een deadlock. Zelfs dan kan de stuurgroep een partij niet verder binden dan het mandaat dat haar vertegenwoordigers hebben. Daarom moet de overeenkomst elke partij verplichten vertegenwoordigers met voldoende mandaat aan te wijzen. Als een besluit wezenlijke gevolgen heeft, zoals een kapitaalverplichting, een IE-toewijzing of beëindiging, hoort het bij de partijen zelf thuis en niet bij de stuurgroep.
Wat gebeurt er met de samenwerking bij een wijziging van zeggenschap?
In beginsel gebeurt er niets, tenzij de overeenkomst dit heeft geregeld. Bij een contractuele samenwerking loopt de samenwerking met de wederpartij gewoon door, terwijl die nu wordt gecontroleerd door een partij die mogelijk een concurrent is van de andere partner. De meeste goed opgestelde samenwerkingsovereenkomsten bevatten daarom een bepaling over wijziging van zeggenschap: een beëindigingsrecht, een recht om waarborgen te verlangen, of bij een vennootschappelijke joint venture een koop- of verkoopoptie over de aandelen van de betrokken partij tegen een vastgestelde prijs. Zeggenschap wordt nauwkeurig gedefinieerd, en indirecte wijzigingen op het niveau van de moedermaatschappij worden meegenomen. Gaat het om één bepaalde concurrent en niet om een wijziging van zeggenschap in het algemeen, dan heeft een gerichte beperking meer kans om zowel de onderhandeling als een latere toetsing te doorstaan dan een breed vetorecht over elke transactie.
Hoe gaan wij om met informatie-uitwisseling tussen concurrenten?
Partijen doen er goed aan vóór due diligence of gezamenlijke planning met een mededingingsrechtspecialist een clean-teamprotocol vast te stellen. Uitwisseling van concurrentiegevoelige informatie tussen daadwerkelijke of potentiële concurrenten, waaronder huidige of toekomstige prijzen, kosten, marges, capaciteitsplannen, klantspecifieke gegevens en strategische voornemens, kan het Europese en Nederlandse kartelverbod schenden, ook als de samenwerking zelf rechtmatig is. Passende waarborgen kunnen bestaan uit een omschreven categorie informatie met beperkte toegang, een clean team zonder commerciële besluitvormers, waar mogelijk aggregatie of uitsluitend historische informatie, fysieke en IT-scheiding, schriftelijke toezeggingen en een gedocumenteerd protocol.

Gerelateerde expertise

Terug naar Joint ventures en strategische samenwerkingen

Gaat u een strategische samenwerking aan? Wij richten die graag zo in dat zij standhoudt.

Neem contact op